Wprowadzenie do testów psychologicznych

Analiza statystyczna z psychologii

Test jest narzędziem pomiarowym  i jak każde narzędzie tego typu może dostarczać użytecznych wyników. I podobnie jak w przypadku każdego narzędzia pomiarowego, posługiwanie się złym testem prowadzić musi prowadzić do błędnych, a także szkodliwych społecznie decyzji.

Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA)  „test psychologiczny jest specyficzną procedurą diagnozowania. Może on być zbiorem  zadań lub pytań, które – w standardowych warunkach  – mają wywołać określone rodzaje zachowań i  dostarczyć wyników o pożądanych właściwościach psychometrycznych, tj. posiadających wysoką rzetelność i wysoką trafność”

Podsumowując możemy stwierdzić, że test psychologiczny jest narzędziem, który: a) pozwala na uzyskanie takiej próbki zachowań, o których można przyjąć (np. na podstawie założeń teoretycznych), że są wskaźnikami interesującej nas cechy psychologicznej. Zachowania te nie muszą ściśle przypominać zachowań, które chcemy oszacować na podstawie testu. Wystarczy wykazać, że istnieje między nimi określony związek; b) dostarcza reguł obliczania wartości mierzonej cechy; c) spełnia określone kryteria formalne, takie jak obiektywność, standaryzacja, rzetelność, trafność i normalizacja; d) jasno określa zakres i  rodzaj dopuszczalnych zachowań ze strony diagnosty; e)    zakłada kooperacyjną postawę osoby badanej.

Wymogi dotyczące testów psychologicznych określam jak „4W” czyli Standaryzacja, Trafność, Rzetelność i Normalizacja. Pseudotesty z czasopism pozbawione są wyżej wymienionych cech.

Wyobraź sobie że badany test który wypełniasz, sprawdza kilka osób, o różnych kompetencjach, co idzie w parze z dostępem do informacji. Każdy może (będzie) oceniać uzyskane wyniki inaczej. Aby uniknąć takiego stanu rzeczy, posiłkujemy się standaryzacją. Aby wyniki danego testu można było ze sobą porównywać, dany test powinien być zawsze przeprowadzany w identycznych warunkach. Tylko wtedy bowiem różnice w wynikach testowych badanych osób można przypisać czynnikom indywidualnym, a nie np. zewnętrznym warunkom badania. Jeżeli w trakcie interpretacji wyników testowych będziemy chcieli skorzystać z norm testowych, to jednolitość warunków badania testem (standaryzacja) jest warunkiem absolutnie koniecznym. Podsumowując procedura stanadaryzacji obejmuje procedurę badania (zasady ogólne, instrukcje, pomoce); procedurę obliczania wyników (klucz do oceny odpowiedzi, obliczanie wyników) o procedurę interpretowania wyników (normy). Tego brakuje w pseudotestch!

Teraz zatrzymam się na „rzetelności”. Właściwość ta mówi nam, w jakim stopniu wynik danego testu odzwierciedla poziom mierzonej cechy u danej osoby, a nie  wpływ czynników losowych. Nie ma testów idealnych. Np. mierzoną cechę niech będzie styl radzenia sobie ze stresem – styl zadaniowy i mierząc twój profil radzenia sobie ze stresem, uzyskałem wynik, który świadczy o przeciętnym poziomie radzenia sobie w sposób zadaniowy + poprawka. Technicznie rzecz ujmując w każdym profesjonalnym teście psychologicznym zawarty jest standardowy błąd pomiaru (poprawka), przez co w twoim przypadku, np. mierząc badaną cechę, może być tak że wykazujesz nie tyle średni, co wysoki poziom radzenia sobie ze stresem zadaniowo. Tego brakuje w pseudotestch!

W przypadku „trafności” rozumienie istoty tejże właściwości powinno być łatwiejsze. Opracowując test, posiłkujemy się zasobem wiedzy, teorią, która opisuje jakieś zjawisko społeczne itp. Wracając do naszego przykładu o stylach radzenia sobie ze stresem, mamy styl skoncentrowany na unikaniu, który to opiera się przede wszystkim na odejściu od nadrzędnego problemu, dzięki unikaniu myślenia o nim, jak również angażowaniu się w  sytuację stresującą. I dla przykładu, pojawia się pytanie „myślę o czasach, gdy było mi lepiej” odpowiadając  w 5 pięciostopniowej skali (1 – nigdym, 2 – bardzo rzadko, 3 – czasami, 4 – często, 5 – bardzo często) określa się nasilenie danego stylu. Chciałbym podkreślić, że aby określić preferencję danego stylu w naszym przypadku, potrzeba od kilku do kilkunastu pytań. Za „Trafność” pytań odpowiadają sędziowie kompletni, czyli specjaliści (psychologowie i nie tylko), którzy to zajmują się problematyką stresu zawodowo. Tego brakuje w pseudotestch!

Ostatnią cechą warunkującą jakość testu psychologicznego jest „norma”. Inaczej mówiąc, wynik tej samej osoby może zostać raz zinterpretowany jako niski, raz jako przeciętny, a raz jako wysoki – wszystko zależy od tego, z jaką grupą odniesienia wynik ten został porównany. Brak właściwych (np. opracowanych dla populacji polskiej) norm dyskwalifikuje zatem metodę jako test psychologiczny. Cóż bowiem może wynikać z  porównania Polaka badanego w roku 2000 z normami opracowanymi dla populacji amerykańskiej w latach 50? Nic, oczywiście, poza fałszywym przekonaniem, że dziś – być może – jesteśmy lepsi. Tego brakuje w pseudotestch!

Moja uwaga, co nawet w środowisku psychologów jest pomijane, że testy psychologiczne ilustrują pewną tendencję w sposobie bycia, zachowania się, stylu radzenia sobie ze stresem itd. Trzeba być powściągliwym aby uzyskane wyniki nie brać jak prawdę objawioną i poprzez przypiętą etykietę tak a nie inaczej traktować człowieka.

Profesjonalne testy psychologiczne są dostępne tylko dla psychologów (w większości). Porównał bym to do pozwolenia na broń, testy są reglamentowane, dostają je tylko te osoby (mają sposobność zakupu), które mają odpowiednie kwalifikacje. Pseudotesty to po prostu ściema. Myślę że udało mi się uświadomić ciebie czym są profesjonalne testy psychologiczne, ich moc i jaka spoczywa odpowiedzialność na tych, którzy testy wykorzystują w pracy z ludźmi.